Айбат » “Ажардын” ажары

Сиз кийинки беттесиз: Башкы бет » Тарых » “Ажардын” ажары

Касымалы БаялиновКыргыз адабият дүйнөсүндө өз ордун таап, өзүнүн кучагына көптөрдү камтый алган жана кыргыз элинин түбөлүк ооздорунда айтылып келген, айтылып жаткан жана айтыла бермекчи «Ажар» чыгармасы менен көптөрдү ойго салып жана көздөн жашты тегереткен, айтор көптөрдү ыйлаткан чыгарманын автору Касымалы Баялинов  тууралу баян кылмакчыбыз.

Кыргыз адабият дүйнөсүндө өз ордун таап, өзүнүн кучагына көптөрдү камтый алган жана кыргыз элинин түбөлүк ооздорунда айтылып келген, айтылып жаткан жана айтыла бермекчи «Ажар» чыгармасы менен көптөрдү ойго салып жана көзд жашты тегереткен, айтор көптөрдү ыйглаткан чыгарманын автору Касымалы Баялинов  тууралу баян кылмакчыбыз.

 

Кыскача өмүр таржымалы

Жазуучу Касымалы Баялинов  1902-жылы 25-сентябрда Ысык-Көл районуна караштуу Көк-Мойнок айылында туулган. Жаш кезинен ата-энесинен ажырап, туугандарынын колунда чоңойгон.

1916-жылкы көтөрүлүштө качкындар менен бирге Кытайга барат.

Октябрь революциясынан кийин 1918-жылы Токмокко келип, дарыканада дары-дармек ташуучу, ат багуучу, армиялык казармада ашпозчунун жардамчысы болуп ар түрдүү иштерге жалданып иштейт.

1919-жылы К.Баялинов Ленин комсомолуна мүчө болуп өтүп, Ташкенде ачылган алты айлык советтик-партиялык курсту аяктайт.

1920-жылы 6 айлык педагогикалык курска жөнөтүлөт.

1921–1925-жж. Алматыдагы казак педтехникумунда,

1929-1933-жж. Москвада Бүткүл союздук журналистика институтунда окуйт.

1920-жылы Нарын кантонунун Комсомол комитетинде иштейт.

1925-жылы К.Баялинов Москвадагы Борбордук басмакананын Кыргыз секциясына редакторлукка жөнөтүлөт.

1926-1928-жж. жана 1935-1937-жж. Кыргызмамбастын башкы редактору,

1933-1935-жж. Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз райондук гезитинин редактору,

1940-жылдан «Советтик Кыргызстан» гезитинин башкы редактору,

1941-жылдан «Ысык-Көл правдасы» облустук гезитинин редактору,

1944-1947-жж. жана 1949-1955-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгынын төрагасы,

1947-1949-жж. СССР илимдер академиясынын кыргыз филиалынын тил жана адабият институтунун илимий кызматкери болуп иштеген.

 

Чыгармачылыгы

К.Баялиновдун чыгармачылыгы 1922-жылдан башталат. Анын биринчи ырлары казак, татар тилдеринде басылып чыккан. «Ажар» повести 1926-жылы жарык көргөн.

К.Баялинов публицистикалык макалалардын, очерктердин да автору. Жазуучунун чыгармалары окуу китептерине кирген жана ЖОЖдордун гуманитардык факультеттеринде, илимий мекемелерде изилденүүдө.

К.Баялиновдун сюжети боюнча «Ысык-Көлдүн боюнда» операсы, ар түрдүү жанрдагы бир нече музыкалык чыгармалар түзүлгөн. К.Баялиновдун чыгармалары орус, азербайжан, өзбек, казак, татар, молдован, француз, англис, немис, чех тилдеринде жарык көргөн.

Ал кыргыз окурмандарын А.С.Пушкиндин, М.Ю.Лермонтовдун, А.М.Горькийдин ж.б. чыгармалары менен тааныштырган биринчи профессионал котормочулардын бири болгон.

1939-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.

1968-жылдан Кыргыз Республикасынын Эл жазуучусу.

Эки жолу «Эмгек кызыл туу», «Октябрь революциясы» жана «Ардак белгиси» ордендери, «1941-1945-жылдардагы Улуу Атамкендик согуштагы каарман эмгеги үчүн», В.И.Лениндин 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалдары менен сыйланган.

Эл депутаттарынын Фрунзе шаардык Кеңешинин IV чакырылышынын, Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган.

 

Жарык көргөн китептери кыргыз тилинде

Ажар: Аңгеме. – Ф.: Кыргызмамбас, 1928. – 36 б.

Түлкү менен суур жана чабалекей менен жылан. – Ф.: Кыргызмамбас, 1928. – 16 б.

Мурат: Аңгеме. – Ф.: Кыргызмамбас, 1929. – 15 б.

Ажар: Аңгеме. – Ф.: Кыргызмамбас, 1932. – 30 б.

Бактылуу жылкычы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1937.

Аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1946. – 136 б.

Бакыт: Повесть. – Ф.: Кыргызмамбас, 1947. – 143 б.

Көл боюнда: Повесть. – Ф.: Кыргызмамбас, 1952. – 148 б.

Повесттер жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1952. – 128 б.

Токтогул Сатылганов: Акындын чыгармачылыгы жана баяны. – Ф.: Кыргызмамбас, 1954. – 38 б.

Курман жылга: Повесть. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 148 б.

Боордоштор: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 368 б.

Боордоштор: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1967. – 595 б.

Чыгармаларынын эки томдук жыйнагы. 1-том. – Ф.: Кыргызстан, 1969. – 634 б.

Чыгармаларынын эки томдук жыйнагы. 2-том. – Ф.: Кыргызстан, 1969. – 594 б.

Ажар: Повесттер жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1972. – 354 б.

Боордоштор: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 265 б.

Түлкү менен суур. – Ф.: Мектеп, 1972. – 22 б.

Аңгемелер жана очерк. – Ф.: Кыргызстан, 1974. – 73 б.

Боордоштор: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 567 б.

Кыйын өткөөл: Повесттер, аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1980. – 424 б.

Көл боюнда: Роман, повесть, аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 392 б.

Курман жылга: Повесттер. – Ф.: Мектеп, 1983. – 176 б.

Ажар: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 28 б.

Түлкү менен суур: Жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1984. – 19 б.

Мурат: Аңгеме. – Ф.: Мектеп, 1986. – 20 б.

 

Орус тилинде

Ажар: Повесть. – М.: Журнально-газетное об-ние, 1932. – 30 с.

В огне и другие рассказы. – Ф.: Киргизгосиздат, 1942.

Счастье: Повесть и рассказы. – М.: Сов. писатель, 1948. – 312 с.

Счастье: Повесть и рассказы. – Ф.: Киргизгосиздат, 1949. – 310 с.

На берегах Иссык-Куля: Повесть. – М.: Сов. писатель, 1951. – 311 с.

На берегах Иссык-Куля: Повесть. – Ф.: Киргизгосиздат, 1956. – 310 с.

Долина Курмана: Повесть, рассказы, очерки. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 186 с.

Ажар: Рассказы. – Ф.: Мектеп, 1965. – 51 с.

Братство: Трилогия. – Ф.: Кыргызстан, 1965. – 298с.

Братство: Роман. – М.: Сов. писатель, 1972. – 518 с.

Лиса и сурчиха. – Ф.: Мектеп, 1974. – 23 с.

Красное знамя Нарына: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1977. – 88 с.

Мурат: Отрывок из повести «Долина Курмана», рассказы. – Ф.: Мектеп, 1987. – 119 с.

Башка элдердин тилдеринде

Ажар: Рассказ. – Баку: 1930. – 25 с. – азерб.

Ажар: Рассказ. – Ташкент: Узбекгиз, 1947. – 26 с. – өзб.

На берегах Иссык-Куля: Повесть и рассказы. – Алма-Ата: Казахгиз, 1961. – 270 с. – каз.

Счастье: Повесть и рассказы. – Казань: Татар кн. изд-во, 1977. – 128 с. – татар.

Братство: Роман. – Кишинев, 1984. – молд.

Братство: Роман. – Кишинев: Лит. Артистикэ, 1985. – 540 с. – молд.

Ажар: Рассказ. – М.: Изд-во ВОКС, 1929. – 25 с. – фр.

Ажар: Рассказ. Прага, 1949. 24 с. чех.

Счастье: Повесть и рассказы. Прага, 1949. чех.

Котормолору

Горький М. Макар Чудра: Аңгеме. Ф.: Кыргызмамбас, 1929. 27 б.

Горький М. Макар Чудра: Аңгеме. Ф.: Кыргызмамбас, 1935. 19 б.

Дорохов П. Большевиктин уулу. Ф.: Кыргызмамбас, 1935. 24 б.

Пушкин А.С. Кавказ туткуну. Ф.: Кыргызмамбас, 1937. 31 б.

Пушкин А.С. Руслан менен Людмила. Ф.: Кыргызмамбас, 1937.

Пушкин А.С. Евгений Онегин: Ыр менен жазылган роман. Ф.: Кыргызмамбас, 1941. 232 б.

Пушкин А.С. Кавказ туткуну. Ф.: Кыргызмамбас, 1948. 48 б.

Баширов Г. Намыс. Ф.: Кыргызмамбас, 1955. 511 б.

Рашидов Ш. Бороондон күчтүү: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. –312 б.

Нарджми Кави. Весенние ветры. Ф.: Кыргызмамбас, 1960. -494 б.

Канат Кебеков

Айбат гезити №98



Башка окшош макалалар:

Комментарий калтыруу

Башкы бет | Саясат | Коом | Маек | Экономика | Кызыктар дүйнөсү | Шоубиз | Газета архиви | Байланыш
© 2014 Айбат.kg сайтында жайгашкан материалдар окуп-таанышуу үчүн гана арналган жана жалпыга таратуу «Айбат.kg» сайтынын жазуу түрүндөгу уруксаты менен гана мүмкүн.
Материалдарды көчүрүп алууда «Айбат.kg» сайтына шилтеме сөзсүз жазылуусу керек.
Сайт жаңылыктарына жазылууСайттагы комментарийлерге жазылуу
Designed & powered by bekturb VIB
Рейтинг@Mail.ru