Айбат » Укук коргоо экспансиясы: «Демократия аралчасы коркунучта»

Сиз кийинки беттесиз: Башкы бет » Коом » Укук коргоо экспансиясы: «Демократия аралчасы коркунучта»

Human-Rights-Watch01_1

Кыргызстандагы адам укуктарынын абалына тынчсызданган боорукер чет єлкєлїк коомдор тарабынан берешендик менен каржыланган жергиликтїї коомдук уюмдарды жана фонддорду ачуу аркылуу єз ишмердїїлїгїн уюштуруп келген жана бардык чоў кїчтєрдї єзїнє каратып алган ар тїрдїї укук коргоочулардын топтору же катмарлары тууралуу коомчулук жакшы билет.

Бирок алар, жарандык укуктарды жана эркиндиктерди коргоочулардын олуттуу санына карабастан, Кыргызстанда чет єлкєлїк єкмєттїк эмес жана укук коргоо уюмдарынын тилкелерин єзїлєрї менен кошо кєбєйтїїгє аракеттенип жатышат. Алардын пикири боюнча бул уюмдар “пайдалуу иштерди” жїзєгє ашырып жатат, башкача айтканда, биздин мамлекет адам укуктарына карата “коркунуч келтирїїчї” терс потенциалга ээ. Мындай жигердїїлїктї башкача айтууга таптакыр мїмкїн эмес.

Анда эмесе, єткєн жылы Бишкек шаарында ачылган “Human Rights Watch” (HRW) америкалык єкмєттїк эмес укук коргоо уюмунун єкїлчїлїгїнє кєўїл буралы. Аталган эл аралык укук коргоо уюмунун иштеринин натыйжалары укук коргоо талаасында, анын ичинде Кыргызстан менен коўшулаш єлкєлєрдє ачык-айкын жасалып жаткандыгы кєп учурап жатат. Мисалы, интернет аркылуу, 2011-жылдын июнь айында Ташкент шаарында HRW уюмунун катталуусу жокко чыгарылгандыгы же єлкєдєн чыгарылуусу, анын себеби Єзбекстандагы окуяларды объективдїї эмес жана тенденциялуу чагылдыргандыгы, ошондой эле анын кесепеттери катары Єзбекстан Республикасында ички саясий абал курчуп кеткендиги тууралуу маалыматтарды билсе болот. HRW уюмунун Ташкенттеги кеўсесинин жетекчиси, АКШ жараны Стив Свердлоуго каттоосун узартууга уруксат берилген эмес.

Бул демилгелїї америкалык тургун, кєпкє ойлонбостон, “єзїнїн кєўїлїн” меймандос кыргыз жерине “бурган” жана єз идеясын турмушка ашыруу чечимине келген. Ооба ушунчалык тез, курч деўгээлде жасаган, аны менен катар, 2012-жылдын май айында Бишкекте “Human Rights Watch” уюмунун кеўсесин ачууга жетишкен.

HRW уюмунун бул єлкєгє расмий тїрдє келїїсїнє моралдык укугу барбы деген суроо аргасыздан жаралат. Анткени Кыргызстандын мамлекеттик органдары жана жетекчилиги (Убактылуу Єкмєт деп тїшїнїўїз) бир нече жолку билдирмелеринде, бул уюм, 2010-жылдын июнь айындагы кагылышууларга жол берген, таптакыр компетенттїї эмес жана тїштїктєгї улуттар аралык жаўжалдарды объективдїї иликтєєгє жєндємї жок деп белгилеген, ошондой эле улуттук азчылыктардын укуктарына гана басым жасоосун айткан.

HRW уюмунун отчётторунун басылмасы коомчулукта, анын ичинде тїпкїлїктїї улуттун єкїлдєрїнїн жана кайгылуу окуялар болгон кїндєрдє жабыр тарткан адамдардын жакын туугандарынын ичинде чоў нараазычылыктарды жаратты. Муну менен, дагы бир кезектеги кагылышууну баштоого чакырык таштоосуна аз калды. Адам укуктарынын бузулуп жаткандыгын баалоодо мындай тандап мамиле кылуу сыяктуу белгилїї максаттар кєзємєлдєнбєйбї? Же сєзсїз эле абалды курчутуп, туруксуздукту жараткандар кєзємєлдєнїшї керекпи?

Теманын уландысы Интернет тармактарында толук жазылган. Мисалы, HRW уюмунун Борбордук Азия боюнча изилдєєчїсї – Казакстан Республикасындагы америкалык атуул Мира Риттмандын “эрдиктери” жєнїндє жана бул укук коргоо уюмунун ачык кєрсєтїлгєн деструктивдїї багыттары тууралуу маалыматтарды окууга болот. Басылмаларда Жанаєзендеги (Батыш Казакстан) мунайчылардын иш таштоолорунун уюштурулушуна HRW уюмунун кызматкерлеринин тїздєн-тїз катышы бар экендиги кєрсєтїлгєн. 2011-жылдын 16-декабрында Мира Риттман иш таштоо кыймылынын активисттеринин бири Роза Тулетаева менен сїйлєшїшкєн. Анын жїрїшїндє аянттагы окуя кандай єнїгїп жаткандыгы тууралуу тємєнкїлєрдї сураган: “Роза, саламатсызбы. Мен абал кандай деп сурайын дедим эле, абал кандай? Мен билем, азырынча эч нерсе баштала элек… Азыркы учурда аянтта эч ким жок? Байкоо жїргїзїп турган нєємєтчїлєр барбы? Силер ал жакта туруу їчїн даярданып жатасыўарбы? Жана …?”. Бул сїйлєшїїдєн кийин бир нече саат єткєндєн соў Жанаєзен шаарында массалык тартипсиздиктер башталган. Аны менен бирге, М.Риттман окуядан кийин єзїнїн отчётун жазган жана анда болгон окуяга карата жоопкерчилик толук бойдон Казакстандын бийлигине жїктєлєєрї айтылган.

Чет єлкєлїк укук коргоочунун Кыргызстанда жїргєн учурундагы кызыктуу маалыматтары ачыкка чыкты. Беш жылдай мезгил мурда бул “адам” HRW уюмунун атынан коўшулаш Єзбекстандагы адам укуктарынын бузулушу боюнча кырдаалга карата мониторинг жїргїзгєн. Элестетсеўиз, биздин єлкєдє жїрїп мониторинг жасаганын. Мында бир єзгєчєлїктї белгилеп кетїї зарыл, анткени бул чет єлкєлїк атуулга визалык колдоо HRW уюму тарабынан эмес, жергиликтїї уюмдун єтїнїчї боюнча берилген. Коўшу Єзбекстандын эзилген же кордолгон жарандарынын укуктарын коргоочу айым Кыргыз Республикасында андан ары эмне менен алектенгени белгисиз.

Борбордук Азия мамлекеттери менен М.Риттмандын атынын тїздєн тїз байланышы анын Кыргызстан, Казакстан жана Єзбекстан боюнча адис экендиги жєнїндєгї ойго тїрткї болот. Себеби, бул єлкєлєрдє мезгил-мезгили менен ички кырдаал курчуп турат жана ал системалуу мїнєзгє ээ.

Азыркы учурда М.Риттман Кыргызстанда жїрєт. Бул америкалык айымды жакындан билген адамдардын тастыктоосу боюнча, М.Риттман жана анын жетекчиси С.Свердлоу республикада эмгек ишмердїїлїгїн жїргїзїїгє уруксат алышыптыр. Бирок, таў каларлык нерсе, анда эмгек ишмердїїлїгїнє уруксат берїї їчїн тиешелїї визасы жок, ошондуктан бул аракети менен улуттук мыйзамдарды бузуп жатат.

Укук коргоо органдары колун пульска коюп, “асыл максаттарды” кєздєгєн ар тїрдїї чет єлкєлїк єкмєттїк эмес уюмдардын ишмердїїлїгїнєн келип чыгуучу коопсуздуктун мїмкїн болуучу коркунучтарын кєзємєлгє алышат жана Кыргызстандын жарандары їчїн да, чет єлкєлїк атуулдар їчїн да бирдей болгон мыйзамдуулукту сактайт го деген ишеничтебиз.



Башка окшош макалалар:

Комментарий калтыруу

Башкы бет | Саясат | Коом | Маек | Экономика | Кызыктар дүйнөсү | Шоубиз | Газета архиви | Байланыш
© 2013 Айбат.kg сайтында жайгашкан материалдар окуп-таанышуу үчүн гана арналган жана жалпыга таратуу «Айбат.kg» сайтынын жазуу түрүндөгу уруксаты менен гана мүмкүн.
Материалдарды көчүрүп алууда «Айбат.kg» сайтына шилтеме сөзсүз жазылуусу керек.
Сайт жаңылыктарына жазылууСайттагы комментарийлерге жазылуу
Designed & powered by bekturb VIB
Рейтинг@Mail.ru