Айбат » Манап бий жана манаптардын жаралышы. Карганбек Самаков манаптын тукумунанбы?

Сиз кийинки беттесиз: Башкы бет » Коом » Манап бий жана манаптардын жаралышы. Карганбек Самаков манаптын тукумунанбы?

санжыраДөөлөс хандын тун уулу Манап бий Тагай бийдин чамгарагын бийлеп калат. Манап бийдин тукумдары эл бийлеп манаптар деген наам алат. Кийин аркалык кыргыздын мыктылары, кыргыз ак сөөктөрү манаптар деп аталган. Кызыгы, эки бир тууган болсо, биринин тукуму манап, бириники жай чарба оокат кылгандар болгондуктан, кыргыздар манап дегенди наам катары ыйгарышса керек. Ал мезгилде калмактардын башын бириктирген Эсен хандан кийин, калмактар бир мамлекеттин алдында баш кошушуп, казак жана кыргыз жергесине көз арта баштаган. 1620-жылы калмак коңтайчысы казак ханы Эшимге элчи жиберишкен, ошол мезгилде жунгарлар казак, кыргызга кол салышып турушкан. 1626-жылы Эшим хан менен Манап бий казак, кыргыздын колун баштап калмактарга каршы аттанат. Бул чабуулдан улам калмактар Сибирге кире качышат. Эшим хандын көзү өткөн соң бийликке келген казак төрөлөрүнүн Манап бий менен болгон мамилеси сууй баштайт. Ушундан пайдаланып калмактар кайрадан казак, кыргызга кол сала башташат. Кийинки калмактардын күчтүү жапырыгы 1633-жылы башталат. 1635-жылы калмактар казак, кыргызга каптап кире башташат. Ошол бир кармашта Манап бий кыргыздын колун баштап барып, эрөөлгө Манап бийдин 18 жаштагы небереси Жарбаң чыгып, калмактын баатырын сайып түшүрөт. Жарбаң энесинин курсагын жарып алган баласы болот. Жарбаң баатыр аталып атагы алыска кеткен. Бул мезгилде чачыранды жүрүшкөн калмактарды Каракул коңтайчы башын бириктире баштайт. 1634-жылы Каракулдун көзү өткөн соң бийлик анын уулу Баатыр коңтайчыга өтөт. 1635-жыл Жунгар хандыгынын түзүлгөн жылы деп эсептелинет. Жунгар хандыгы түзүлгөн соң биринчи кыргыз, казакка каршы улуу жапырык 1643-жылы жазында башталган. Баатыр коңтайчы Алтан хандын көмөгү менен кыргыз, казактын аскердик кошуунунун таш-талканын чыгарып, Ташкен менен Түркстанды көздөй бет алышкан. Манап бий калмактын колун тосуп, кыргыз элин Фергана тарапка көчүрүп жиберген. Манап бий менен казак султаны Жаңгирге Жалаңтөш- аталык өзбек аскерлери менен көмөк көрсөткөнү келишет. Калмактар чегинишет, бирок Жалаңтөш – аталык алардын артынан түшкөн эмес. Ошондуктан, калмактар басып алышкан жерлерине отурукташа баштайт. 1653-жылы Баатыр коңтайчынын көзү өтүп, калмактарда ич ара бийлик үчүн так талашкан жаңжалдар чыгат. Ушундан пайдаланып казак, кыргыздар 1658-жылы 38-миң кол топтоп Талас өрөөнүндө калмактарга оор сокку урушат. Ушул оор салгылашта Манап бий көз жуумп, бийлик уулу Сүтөйгө өтөт. Манап бийден эки эркек: Сүтөй, Сүтүке. Сүтүкеден Жарбаң баатыр. Сүтөйдөн Сарсейит, Тукур.

Сарсейит менен Тукурдун тукумдары бирдей чыгышып, бирок Сарсейиттин балдары бийликти алып кетишет. Кийин Кудаян хандын учурунда Тукур бийдин тукумуна кысым көрсөтүшүп, алардын бир атанын тукумун Кетмен-Төбөгө көчүрүшүп жиберишет. Андан ары алар Таласка көчүшүп, ал жактан Кумар уулу Бекмурат (Балыкооз) төрөлөт. Тукур бийдин тукумун анын уулу Олжотай бийден улам кийин чоңчарык деп атап калышкан. Олжотай бий Тынай менен Кокон хандыгына элчиликке барышат. Ошол жерде кокон хандары аларды бир сыйра кийинтип, Олжотай бийдин бутуна чак келген бут кийим таппай, чоң кылып чарык тигип берген экен. Аны Тынай жашырак кези экен, элге жайып жиберет. Тынайдын чоң атасы Сарсейит менен Олжотайдын атасы Тукур бир тууган. Тукурдун тукумдарынан: Балык, Найманбай, Шапак манасчылар, Карагул баатыр (Токмокто Карагул-Булак деген жер бар), Эсенбай эсепчи; Азыркы кезде: Шербет Келдибекова (акын), Төлөгөн Сулайманов (журналисттер), Азамат Исмаилов (тамашоучу).

Ал эми Карганбек Самаков Сарсейиттин манаптар чыккан тукумунан.

Айбат гезити №50



Башка окшош макалалар:

Комментарий калтыруу

Башкы бет | Саясат | Коом | Маек | Экономика | Кызыктар дүйнөсү | Шоубиз | Газета архиви | Байланыш
© 2013 Айбат.kg сайтында жайгашкан материалдар окуп-таанышуу үчүн гана арналган жана жалпыга таратуу «Айбат.kg» сайтынын жазуу түрүндөгу уруксаты менен гана мүмкүн.
Материалдарды көчүрүп алууда «Айбат.kg» сайтына шилтеме сөзсүз жазылуусу керек.
Сайт жаңылыктарына жазылууСайттагы комментарийлерге жазылуу
Designed & powered by bekturb VIB
Рейтинг@Mail.ru